روش مطالعه بهتر و مؤثر

روش مطالعه ی بهتر و مؤثر

انگیزش
درباره ی انگیزش و هدف های مطالعه، تحقیق های انجام شده نشان می دهد که دلایل زیادی می تواند مردم را به مطالعه وادار کند. انگیزه، عاملی درونی است که رفتار فرد را تحریک کرده و در جهت معینی سوق می دهد و آن را هماهنگ می سازد. برخی از این دلایل به طور روشن فردی و شخصی بوده و برخی دیگر اجتماعی است، و این دو دلیل دارای عوامل گوناگون مؤثر بر یکدیگر هستند.
عوامل درونی و بیرونی گوناگونی بر انگیزه ی مطالعه ی یک فرد اثر می گذارند. عواملی مانند خانواده، محل زندگی فرد، میزان تحصیلات، نفوذ رسانه ها، کتابخانه ها، بازار کتاب(ناشران، فروشندگان و ..)، نوع و کیفیت حکومت و شرایط اقتصادی فرد و اجتماع، ازجمله ی عوامل بیرونی به حساب می آیند. امّا، آنچه مهم است خود فرد و عوامل درونیِ او نقش تعیین کننده تری در ایجاد انگیزه، خواه برای مطالعه و خواه برای هر کار دیگری، دارند.

را ه های ایجاد انگیزه
1- منتظر نشوید تا دیگران بگویند که چه کاری را بکنید.
2- هدف های شغلی و آینده ی خود را با مشورت با کسانی که آگاه هستند، تعیین کنید.
3- افکارتان را پیشاپیش بر موفقیت متمرکز کنید.
4- با تمرکز بر استعداد، توانایی و امکاناتِ خود، نیروهای درونی تان را تقویت کنید.
5- مثبت فکر کنید و انتظار دگرگونی و شک و تردید را داشته باشید. به توانایی ها و استعدادهای خود اطمینان داشته باشید.
6- بردباری و انعطاف پذیری خود را برای روبرو شدن با شرایط و موقعیت های جدید افزایش دهید.
7- به خودتان تلقین کنید که شما هم مانند دانشمندان و دیگر انسان های موفق و بزرگ، می توانید مفید و مؤثر باشید. خودتان را به جای آنها بگذارید. تلاش کنید با تکرار کلمه های امیدبخش و دلگرم کننده، روحیه ی خود را از هر لحاظ قوی تر سازید.
8- به خودتان ارزش دهید. پندارها و تصویرهای مثبت و سازنده را در ذهن خود تکرار کنید.
9- به خود بگویید که اعتماد به نفس دارید و توانایی رسیدن به هدف های تعیین شده در شما وجود دارد.
10- برای ایجاد اعتماد به نفس در خود، کارهایی را در آغاز انجام دهید که با موفقیت همراه است، سپس به کارهای سخت و دشوار بپردازید.
11- تلاش و پشتکار داشته باشید و با شهامت با مشکلات و نواقصی ها روبرو شوید.
12- یک الگوی کاری و برنامه ی درسی ایجاد و بر اساس آن کار کنید. برنامه ی خود را مرحله به مرحله ارزیابی کنید.
13- آموختنی ها(چیزهایی را که قرار است بیاموزید) را به شکل پرسش هایی روشن و جالب مطرح کنید. این کار فکر ما را به پویندگی و فعالیت ترغیب و در ما انگیزه ی جستجو به دنبال پاسخ های قانع کننده برای پرسش های خود، به وجود می آورد.
14- حس کنجکاوی برای درک حقیقت داشته باشید. در مسیر حرکت به سوی حقیقت، پرسش هایی پیش می آید و مشکلاتی مطرح می شود. پاسخ به این پرسش ها و حل این مشکلات به دانشی واقعی، نه محفوظات منتهی می گردد.
15- برای دریافت چگونگی پیشرفت کار خود، خود را با دیگران مقایسه کنید. به طور محرمانه با هم کلاسی های خود رقابت نکنید و تلاش کنید با کشف توانایی های دیگران، الگوی با ارزشی برای خود بسازید.
16- تدریس یا آموختن یادگرفته ها به دیگران یا صحبت با دوستان درباره ی آموخته ها؛ این باعث می شود تا ما پیش از این که درس دهیم، خودمان خوب یادبگیریم. علاوه بر این، یاد دادن موجب تکرار یادگرفته ها و کاهش احتمال فراموشی می شود.
17- خود را پس از پایان یک کار، توسط خودتان یا دیگران ارزیابی کنید.
18- نقطه ضعف ها را تجزیه و تحلیل و موانع را پیش بینی کنید. از شکست ها تجربه کسب کنید و هراسی به دل راه ندهید. افکار پریشان و منفی را از خود دورکنید.
19- به خودتان پاداش دهید. پس از انجام موفق کارهایی که برای خود در نظر گرفته اید، به خودتان پاداش دهید. پاداش هایی مانند: دیدن فیلم، بازی کردن و …
20- برنامه های تفریحی در آخر هفته برای خود در نظر بگیرید.


برنامه ریزی
برنامه ریزی استفاده ی هوشمند از وقت، توانایی و امکاناتی است که شما دارید. برنامه ریزی یکی از روش ها و راه حل های مؤثر ازبین بردن اضطراب و نگرانی هاست. برنامه ریزی در افزایش میزان درک، یادگیری، دقت، کارآیی و توانایی مغز شما بسیار اثر می گذارد و از سرگردانی و نگرانی نجات می دهد. برنامه ریزی در شما علاقه و انگیزه ایجاد می کند، چرا که به هدف های خود دست یافته اید. در آخر، برنامه ریزی تمرکز حواس شما را آسان می کند و ذهن تان را برای یادگیری بهتر آماده می سازد.

چگونگی برنامه ریزی
1- واقع گرا باشید. با توجه به نیازها و توانایی های خودتان برنامه تهیه کنید. وقتی را برای مطالعه و وقتی را برای استراحت و کارهای اجتماعی و … در نظر بگیرید.
2- برنامه باید انعطاف پذیر باشد و اگر رویدادهای غیرقابل پیش بینی پیش آمد و شما را از برنامه ی خود بازداشت، وقت تلف شده را جبران کنید(با در نظر گرفتن وقت های آزاد در برنامه و استفاده از آنها).
3- برای هر درسی، حداقل دو ساعت مطالعه و تمرین در نظر بگیرید.
4- در هر ساعت یا چهل و پنج دقیقه مطالعه، ده تا پانزده دقیقه استراحت کنید.
5- تلاش نمایید در انتهای هفته، درس ها را مرور نمایید.
6- موضوع مطالعه را متنوع در نظر بگیرید. یکنواخت بودن موضوع درس ها، موجب خستگی می شود و تمرکز ذهنی را کم می کند.
7- برنامه ی خود را به طور مرتب ارزیابی کنید و اگر نیاز به اصلاح داشت آن را اصلاح کنید تا قابل اجرا باشد.


مهارت در مطالعه
1- چگونگی یادگیری خود را بیابید. برخی بیشتر از راه شنیدن می آموزند و برخی از طریق دیدن و انجام کاری به همراه آموختن؛ شما جزو کدام دسته اید. خودتان را به روشی که به طور اتفاقی برگزیده اید محدود نکنید. روش خود را مرحله به مرحله بسنجید، و انعطاف خود را ازدست ندهید. روش های گوناگون یادگیری و مطالعه را بیازمایید.
2- فهرستی از کارهایی که امکان دارد به تقویت یادگیری شما کمک کنند، تهیه کنید. به درسی فکر کنید که در آن موفق- بوده اید و علت موفقیت خودتان را تجزیه و تحلیل نمایید. روش ها و مهارت های ابراز و نمایاندن دانسته های خود را بیابید.
3- به مواردی فکر کنید که در شما احساس خوبی ایجاد می کنند و رضایت خاطر شما را فراهم می نمایند.
4- برای خود برنامه ای ترتیب دهید و به طور پیوسته آن را مورد نقد قرار دهید تا نقاط قوت و ضعف آن مشخص شود. برنامه باید انعطاف پذیر باشد.
5- در مطالعات خود تنوع ایجاد کنید. کمی از وقت خود را به مرور مطالب دیگر، کمی برای برنامه ریزی، کمی برای مطالعه آزاد(خواندن داستان، روزنامه و …) و… صرف کنید.
6- از مختصر زمان های “اضافی” استفاده کنید. از لحظه های کوتاه بیکاری برای پرداختن به کارهای کوچک مانند یادداشت نکته های مهم یکی از درس های خود، بهره ببرید.
7- راه هایی برای ارزیابی یادگیری خود فراهم کنید. با پرسیدن دیگران از شما، جواب دادن به پرسش های امتحان- های گذشته و دیگر راه ها، این کار را انجام دهید.
8- زمان زیادی را برای هرکاری صرف نکنید.
9- کمال گرا نباشید.
10- تلاش بیهوده انجام ندهید.
11- از انباشتن کارهای عقب افتاده جلوگیری کنید.
12- نیم ساعت ایتدایی را به کارهای غیر ضروری و پس از آن به کار اصلی بپردازید.


روش های مطالعه
به طور کلی، مطالعه به سه روش انجام می گیرد: الف) آرام خواندن و تکرار مطالب: از کودکی چنین آموخته و عادت- کرده ایم که برای یادگیری درسها، مطالب کتاب را با دقت و آرام بخوانیم و چند مرتبه آن را تکرار کنیم تا فراموش نشوند. ب) زیرلب خوانی: برخی از دانش آموزان علاوه بر آرام و شمرده خواندن درس ها، آنها را زیرلب زمزمه و تکرار می کنند. ج) مطالعه ی کاربردی و چند مرحله ای: در ادامه بیشتر توضیح داده خواهد شد.

روش اول و دوم دارای عیب هایی است:
الف) وقت و نیروی زیادی برای یادگیری و حفظ درس ها صرف می شود و نتیجه ی کمتری نیز به دست می آید و یادگیرنده از کارهای دیگر بازمی ماند.
ب) اطلاعاتی که به دست می آید، زودتر از یاد می رود و دیرتر به ذهن خطور می کند. زیرا یادگیرنده تلاش می کند تا همه ی مطالب را آموخته و به ذهن بسپارد و همین ایجاد اشکال می کند.

روش مطالعه ی کاربردی و چند مرحله ای
این روش جدیدترین روش مطالعه است و شامل هفت مرحله می باشد: الف) هدف یابی، ب) بررسی مقدماتی، ج) بررسی کلی، د) خواندن سریع و با انعطاف، ه) تصمیم گیری دقیق برای انجام مرور، و) تعریف و آزمایشِ میزان درک و نگهداری مطالب و ز) سازمان دهی الگوی یادگیری.
مطالعه ی کاربردی، بهترین روش مطالعه ی درسی و عمقی است، به صورتی که می تواند میزان درک و نگهداری مطالب را افزایش دهد و با صرف کم ترین وقت، بیشترین و مهم ترین اطلاعات به دست می آید.

شرح هریک از مراحل روش مطالعه ی کاربردی
الف) هدف: همیشه باید به خاطر داشت که هدف مهم ترین اصل در مطالعه است و به هر میزان هدف شما دقیق تر انتخاب شده باشد، بهتر به نتیجه می رسد. داشتن هدف، نیروی ذهنی را متمرکز می کند و آن را به تلاش وا می دارد. تمابل خود را برای دست یابی به هدف تشدید و تقویت کنید. داشتن انگیزه عامل فوق العاده مؤثری در یادگیری است.
آیا به دنبال نکته های اصلی و مهم درس هستید؟ یا می خواهید تمام مطالب را حفظ کنید؟ یک نظریه را می خواهید بدانید یا راه اثبات آن را؟ این ها نمونه هایی از پرسش ها و هدف هایی است که برای دست یابی به آنها می توانید مطالعه کنید.
برای تعیین هدف های مطالعه ی یک کتاب یا بخشی از آن، از تجربه های خود کمک بگیرید و با شناختی که از معلم و استاد خود دارید و نوع امتحان هایی که از شما گرفته می شود، می توانید هدف های مطالعه را مشخص نمایید.
دو نکته ی مهم را در مطالعه باید درنظر داشت: الف) شما نمی توانید تمام آنچه را که می خوانید به خاطر بپارید. ب) در یک متن(کتاب، مقاله و ..) مطالب متنوعی وجود دارد و همه ی آنها اهمیت یکسانی ندارند. برخی مهم تر و برخی دیگر کم اهمیت هستند. هدف شما گزینش نکته های اصلی و مهم است و این، سرعت مطالعه، میزان دقت، درک و کارآیی را بالا می برد.
ب) بررسی مقدماتی: منظور از بررسی مقدماتی این است که با سازمان و فرم نوشته و سبک نگارش متن کتاب، مقاله و غیره آشنا شوید. ببینید کتابِ مورد مطالعه دارای این مشخصات است: نام نویسنده یا مترجم، فهرست مطالب، مقدمه، واژه نامه، منابع، عنوان مباحث، عکس ها، جدول ها، نمودارها، نقشه ها و …
ج) بررسی کلی: هدف از آن این است که بدانیم مطالب کتاب درباره ی چیست؟ نویسنده چه می خواهد؟ به هر میزان بررسی کلی را دقیق تر انجام دهید، سریع تر خواهید خواند و بهتر درک خواهید کرد.
از آنجا که کتاب های درسی تحلیلی است، اطلاعات کلیدی در آغاز و آخرهای فصل قرار دارد.
این نکته ها را در نظر بگیرید تا سریع تر به هدف های خود برسید:
• چند پاراگراف اول را بخوانید.
• چند پاراگراف آخر را بخوانید.
• چنانچه کتاب دارای پرسش هایی است، آنها را مطالعه کنید.
• عنوان ها و تیترهای فرعی را بخوانید.
• یکی دو پاراگراف را در وسط های متن که به نظر مهم -می رسد، مطالعه کنید.
• بخش پایانی کتاب یا فصلی از کتاب را که خلاصه ی مطالب است، بخوانید.
د) خواندن سریع و با انعطاف: در صورت برآورده نشدن هدف های شما با بررسی کلی، باید مطلب و بخش مورد نظر را برای دست یابی یه هدف ها، سریع و با انعطاف خواند. تلاش شود با گزینش نکته های کلیدی و مهم، به هدف های خود برسید. با انتخاب مطالب مهم، دیگر نیازی به خواندن تمام مطالب متن کتاب نیست. هدف از این مرحله دو چیز است: الف) تکمیل کردن الگوی کلی و موضوع های اصلی، که آنها را در مرحله ی بررسی کلی تشخیص داده اید، تا بفهمید نکته های اصلی و مهم چگونه تشریح شده اند. ب) پیداکردن پاسخ پرسش هایی که در مرحله ی بررسی برای شما پیش آمده است.
اطلاعات را ثبت کنید(به روشی که در بخش ثبت اطلاعات آورده شده است).
بهتر است که به طور موقت، اگر در هنگام مطالعه به بخش- های مشکل برخوردید، از حل آنها بگذرید تا از خستگی اعصاب جلوگیری کنید. در این فرصت کوتاه، بخش ناخودآگاه مغز روی آن بخش های مشکل کار می کند. علاوه بر این، ممکن است بخش های مشکل با مطالعه ی درس های آینده یا گذشته حل شود.
ه) تصمیم گیری دقیق برای انجام مرور: در صورتی که احساس کردید هدف های شما تأمین نشده و نیاز به مرور دارید، بخش های لازم کتاب را مرور کنید یا این که تمام متن را به سرعت بخوانید. هدف های این مرحله چنین اند: الف) اطلاعاتی را که ممکن است جا انداخته ایم یا نفهمیده ایم بازیابیم و به خوبی آنها را بفهمیم. ب) اسم ها، زمان ها، مکان ها، فرمول ها، اعداد را بازبینی کنیم. ج) کاستی ها و ایرادها را برطرف کنیم.
یک مرور خوب درک، حافظه و نگهداری اطلاعات را به صورت فوق العاده ای افزایش می دهد.
و) تعریف و آزمایش میزان درک و نگهداری مطالب: تعریف یعنی بازگو کردن و نوشتن اطلاعات به زبان ساده. مطالب آموخته شده را به زبان خودتان به صورت کوتاه بنویسید.
ز) سازمان دهی الگوی یادآوری: شما در مراحل گذشته، اطلاعات بسیاری درباره ی یک موضوع یا موضوع های گوناگونی به دست آورده اید. کوشش کنید اطلاعات به دست آمده را سازمان دهی کنید و برای این کار، ابتکار و خلاقیت به کار ببرید. اساسی ترین روش سازمان دهی، ثبت دقیق اطلاعات و افزایش درک شماست. با سازمان دهی(با استفاده از درخت حافظه و یافتن و نوشتن نکته های اصلی و فرعیِ متن روی درخت حافظه یا به شکل های انشعابی دیگر مانند شکل یک چنگال)، مطالب زیادتری را به مدت طولانی تری نگه داری کرده و به خاطر می سپارید. تلاش کنید با بستن کتاب و بدون آن، الگو(درخت حافظه) را طرح ریزی دوباره کنید و ذهن خود را به کار وادارید.


تبت اطلاعات
(استفاده از درخت حافظه)
یکی از مهم ترین کارهایی که باید در روش مطالعه ی کاربردی انجام دهیم، ثبت اطلاعات و استفاده ی درست و به جا از آنهاست. برای یادگیری، یادسپاری و تداعی آموخته ها، نیاز به الگو است. یکی از الگوهای یادآوری، درخت حافظه است. باید در طول مراحل مطالعه ی کاربردی از درخت حافظه استفاده کرد و اطلاعات جدید و مهم را ثبت نمود.

روش به کارگیری فن درخت حافظه
پیش از شروع به مطالعه، درختی را با یک تنه ی اصلی، برای موضوع مورد مطالعه، و دو شاخه ی اصلی رسم کنید (می توانید از این درخت چند کپی تهیه کنید تا هربار نخواهید دوباره آن را بکشید).
پس از مشخص کردن هدف های مطالعه و بررسی مقدماتی، اطلاعات به دست آمده را روی درخت حافظه ثبت کنید. به این ترتیب که: موضوع اصلی را روی تنه ی درخت، و نکته های اصلی را بر روی شاخه های اصلی بنویسید. نکته های فرعی را که مربوط به یکی از موضوع عای اصلی است، به ترتیب مراحل مطالعه، به شاخه ها بیافزایید و سرانجام با سازمان دهی دوباره ی این الگوی یادآوری(درخت حافظه)، کاستی ها و کمبودهای آن را برطرف نمایید. با دقت این اطلاعات را ثبت و نگه داری کنید تا در امتحان ها، با مرور آنها، به خوبی استفاده ببرید.
فن درخت حافظه را می توان برای همه ی درس ها به کار برد. این درخت قابل گسترش و افزایش است، یعنی اگر در آینده به نکته ی مهم و تازه ای برخوردید یا کشف کردید، می توانید آن را به درخت حافظه اضافه کنید.

فایده های استفاده از درخت حافظه
1- اصول اساسی حافظه، یعنی دقت، تداعی، نظم و سازمان؛ به صورت پیوسته به کار می روند.
2- در ایجاد تفکر منسجم، یکپارچه و سریع به شما کمک می کند.
3- ورودی و خروجی مغز را تنظیم کرده و در مرحله ی تفکر، برای نوشتن کلمه های کلیدی و عبارت های مفهومی، مرحله ی پردازش اطلاعات را تقویت می کند.
4- اصل مهم بازخورد در این فن، به طور پیوسته به کارمی رود. در هنگام یادآوری به متن مراجعه نکنید، مگر این که مجبور باشید.
5- در مراحل مختلف تکمیل درخت حافظه(تصمیم گیری برای مرور، تعریف، سازمان دهی دوباره ی الگوی یادآوری) اصل تکرار مطالب به خوبی به کار می رود. با تکرار مطالب، اطلاعات از حافظه ی کوتاه مدت به حافظه ی بلند مدت می رود.
6- در کشیدن الگوی یادآوری(درخت حافظه) از حافظه ی بینایی استفاده ی خوبی می شود.
7- یکی از اصول افزایش درک مطلب، نظم دادن به مطالب ذهن در هنگام خواندن است. برای پرورش این توانایی، درخت حافظه کمک زیادی می کند. با انجام تمرین های بیشتر، به تدریج مغز عادت می کند که اطلاعات لازم را به راحتی و به صورت منظم و منسجم دریافت کند.
نمونه ی یک درخت حافظه را در زیر می بینید.


اصول مطالعه و فراگیری بهتر
برای بهبود و افزایش توان یادگیری می بایست اصول زیر را با دقت به کار ببندید. اصول را می توان به سه دسته تقسیم کرد: الف) اصولی که پیش از مطالعه باید رعایت کرد. ب) اصولی را که هنگام مطالعه باید رعایت کرد. ج)اصولی را که پس از مطالعه باید به کار بست.

الف) اصول پیش از آغاز مطالعه
1-تعیین دقیق هدف: درس را برای چه هدفی می خوانید؟ انتظار دارید چه مقدار اطلاعات از مطلبی که می خوانید به دست آورید؟ در انتخاب هدف مطالعه، به نکته های اصلی و مهم دقت کنید و مطالب کلیدی را برگزینید. تمرکز حواس مهم است و در طول مطالعه به هدفِ مطالعه توجه کنید. امواج اندیشه ها و خیال های نامربوط، ذهن را منحرف می کند و چیزی آموخته نمی شود.
2- تعیین مدت زمان مطالعه و مقدار مطالعه ی کتاب: روان شناسان گشتالت دریافته اند که مغز انسان تمایل شدیدی به انجام هرچه سریع تر کار دارد و به همین دلیل، اگر زمان و مقدار مطالعه مشخص نشود، موجب کاهش دقت و بروز سرگردانی و ازهم گسیختگی مطالعه می گردد. با تعیین زمان و مقدار مطالعه، نگرانی و دلهره کاهش می یابد.
3- انتخاب محیط مناسب: هنگام مطالعه ذهن باید روی موضوع مورد نظر دقیق باشد و به آن توجه کند تا یادگیری به خوبی انجام گیرد. در این میان، جای مناسب برای مطالعه یکی از مواردی است که باید به آن توجه شود. جای مطالعه باید صداهای نابهنجار، نور شدید، رفت و آمد و … نداشته باشد. تلاش نمایید جای مطالعه ساده و بی آلایش باشد و وسایل درون آن منظم و مرتب باشند. از نور مناسب استفاده- کنید و طوری به صفحه ی کتاب بتابد که بازتابش آن موجب ناراحتی و خستگی چشمان شما نگردد. در هنگام مطالعه انقباض زیاد ماهیچه ها، یادگیری را کم می کند، پس باید هنگام مطالعه، بدن طوری قرار بگیرد که ماهیچه ها انقباض اندکی داشته باشند.
داشتن یک جای ویژه برای مطالعه، ممکن است برای شما بهانه ای شود تا در جاهای دیگر هیچ کاری را انجام ندهید. پس باید بین کارآیی و موقعیت مکانی مطالعه توازنی به وجود آورید. شاید شما در اتاق مطالعه ی خود بهترین کارآیی را داشته باشید، ولی بهرحال شما همیشه در آن اتاق نیستید. پس بهتر است قدری از مطالعه ی خود را در جای دیگری انجام دهید. برای یادگیری همیشه مطلبی همراه خود داشته باشید و درباره ی پیرامون خود زیاد وسواس به کار نبرید.
4-انتخاب زمان مطالعه: واقعیت این است که هیچ زمانی به طور دقیق و انحصاری برای مطالعه وجود ندارد. بلکه هروقت احساس کردید اشتیاق بیشتری برای مطالعه دارید، درس خواندن را آغاز کنید.
زمان مطالعه بستگی به خود شما دارد که چه هنگام از نظر جسمی و روانی آمادگی لازم را دارید. مطالعه یک فرآیند روانی است و وقتی انجام شود که آمادگی ذهنی لازم وجود داشته باشد. اگر به زمان مطالعه ی خاصی شرطی شده اید، آن هنگام بهترین زمان برای مطالعه است.
این نکته ثابت شده است که مطالعه بلافاصله پس از خواب شبانگاهی نمی تواند بازدهی مطلوبی داشته باشد. پس، از مطالعه در نیمه شبان یا سحرگاهان، به ویژه افرادی که در سنین رشد قرار دارند، باید تا آنجا که ممکن است خودداری کرد تا از بروز اختلال در رشد بدن و میزان یادگیری جلوگیری شود.
روان شناسان دریافته اند که در ساعت های آخر شب و ابتدای صبح، میزان فعالیت حافظه ی بلند مدت، در کمترین حد ممکن است و بین ساعت شش و نیم تا هشت و نیم بعد از ظهر، بهترین فعالیت را دارد و زمان مناسبی برای مطالعه به شمار می رود. همچنین، میزان فعالیت حافظه ی کوتاه مدت و سرعت انتقال فکری در بیشتر افراد، در ساعت های آخر صبح تا نزدیکی های بعد از ظهر، به بیشترین حد خود می رسد.

ب) اصول هنگام مطالعه
1- مطالعه ی فعالانه و پویا: باید در طول مطالعه به این چهار پرسش پاسخ دقیق داد: الف) به طور کلی کتاب درباره ی چه موضوعی است؟ ببینید که نویسنده چگونه موضوع اصلی را به موضوع های فرعی تقسیم کرده است. ب)نکته های اصلی موضوع چیست؟ استدلال نویسنده برای اثبات نکته های اصلی چیست؟ نظریه های اصلی و راه اثبات آنها چیست؟ ج) اهمیت گفته های نویسنده برای شما چه قدر است؟ دلایل اهمیت را بیابید. د)آیا آنچه نویسنده گفته است واقعیت دارد؟
اینها پرسش هایی هستند که تلاش در جواب دادن به آنها، باعث فعال بودن مطالعه می گردد. شما با گزینش نکته های مهم، علامت گذاری، حاشیه نویسی، خلاصه برداری، حل تمرین ها می توانید مطالعه ی خودتان را فعال و پویا نمایید. در طول مطالعه خودتان را به پرسیدن عادت دهید. روش مطالعه ی مؤثر را بدانید و به کار بندید.
2-جدیت در مطالعه: با خود تصمیم بگیرید تا مقدار زمانی را برای مطالعه مشخص کنید و در این مدت، از مطالعه دست نکشید. خواندن را فوراً شروع کنید، و کارهای عقب افتاده را در زمانی دیگر انجام دهید. به خود تلقین کنید که دانش آموز و دانشجوی با اراده ای هستید و می توانید هر درسی را به خوبی بیاموزید. افکار مزاحم را از ذهنتان دور کنید. باورداشته باشید که مهم ترین مسئله برای شما درس است. افکار مزاحم را بر روی کاغذی یادداشت کنید و به خود وعده دهید که پس از مطالعه به آنها رسیدگی خواهید کرد.
3-حفظ آرامش در هنگام خواندن: از هیجان زدگی در زمان مطالعه بپرهیزید، به ویژه اگر کمبود وقت دارید یا می خواهید با کارآیی بالایی کارهای مطالعاتیِ روزانه را انجام دهید. نگرانی و هیجان زدگی، ذهن را آشفته می کند و مانع تمرکز ذهنی می شود و از فهم مطلب بازمی دارد. باید خواندن را بدون فشار عصبی و بدون دغدغه انجام داد. پس، برای مطالعه برنامه ریزی کنید و حجم زیادی از مطالعه را به فرصت- های تنگ نیندازید. پیش از مطالعه از کارهایی که فشارهای هیجانی ایجاد می کنند، مانند فیلم، داستان و …، پرهیز شود.
4-ترک افکار منفی: نباید با افکار منفی و گسترشِ دامنه ی آنها، ذهن را مشوش و مضطرب کرد. هیچ گاه به خود نگویید من فلان کار را نمی توانم انجام دهم یا بیاموزم. افکار منفی را باید به افکار مثبت تبدیل کرد: من می توانم درس هایم را یادبگیرم.
5-حرکت دادن انگشت: هنگام شناسایی مطالب، بهترین روش برای جلوگیری از خطاهای چشم و بازگشت های نگاه به سطرهای گذشته، حرکت دادن انگشت اشاره روی خط هایی است که خوانده می شود. با این روش از حافظه ی بینایی بهتر استفاده می گردد. با سریع حرکت دادن انگشت، تلاش شود تا سرعت خواندن افزایش یابد. با عادت کردن به این روش، در کمترین زمان، مطالب بیشتری خوانده و از هدر رفتن وقت جلوگیری می شود.
6-تمرکز حواس: باید به موضوع مورد نظر توجه داشت و حواس را متمرکز کرد تا نکته های اصلی و فرعی، نظریه ها و استدلال ها به خوبی درک شوند.
7-پیوند دادن: تلاش کنید مطالب خوانده شده ی جدید را با مطالبی که از پیش آموخته اید یا تجربه کرده اید، پیوند دهید. ببینید که آن اطلاعات و تجربه های پیشین مطالب جدید را رد می کند یا تأیید؟ آیا درباره ی این موضوعی که می خوانید مطلب دیگری هم خوانده اید؟ نظرتان در مورد مطلب مورد مطالعه چیست؟ آیا آن را رد می کنید یا تأیید؟
8-استراحت: پس از 20 تا 45 دقیقه مطالعه، استراحت کوتاهی، 10 تا 15 دقیقه ای، کنید و دوباره به مطالعه بپردازید. در هنگام استراحت یا تفکر و آزمون ها به تنفس عمیق به این ترتیب بپردازید: دَم: 1 واحد زمانی؛ حبس: 4 واحد زمانی و بازدم: 2واحد زمانی. با انجام تنفس عمیق، میزان اکسیژن خون بالامی رود و این حالت باعث افزایش سوخت و ساز در سلول های بدن به ویژه مغز و افزایش انرژیِ در دسترس سلول های عصبی می گردد. این کار بازدهی مطالعه را بالا برده و باعث شادابی و آرامش و کاهش خستگی بدن و ذهن می شود.
در مطالعه ی خود تنوع ایجاد کنید تا ذهن از یکنواختی مطالب خسته نشود.
9-یادداشت برداری و خلاصه نویسی: باید خودتان را به یادداشت برداری و خلاصه نویسی عادت دهید و نکته های مهم و اصلی را در کاغذ یا دفترچه ای ویژه، در قالب جمله هایی ساده و به زبان خودتان(که توسط خودتان به آسانی و سریع درک می شود) بنویسید. این کار شاید طولانی ترین بخش مطالعه باشد، ولی اگر مطالب مهم، و از نظر فهم دشوار باشند، انجام این کار اجتناب ناپذیر است. با یادداشت برداری و خلاصه نویسی، مطالب خوانده شده تکرار می شوند و به یادسپاری آنها بهتر انجام می گیرد؛ همچنین مرور مطالب خوانده شده سریع تر می گردد.
در حاشیه کتاب پرسش ها و پاسخ هایی را بنویسید که با خواندن بخشی از کتاب به ذهن می رسند. می توان درحاشیه کتاب خلاصه نویسی نیز کرد و مطالب پیچیده را در جمله هایی ساده و خلاصه نوشت.
کوشش کنید که نکته های اصلی و فرعی یک موضوع را روی درخت حافظه(الگوی یادآوری) ثبت کنید.

اصول پس از مطالعه
1-سازمان دهی آموخته ها: در طول مطالعه، نکته هایی را که یادداشت کرده و علامت گذاشته اید، یا چکیده ی موضوعی را نوشته اید، یک بار دیگر بررسی کنید. برخی نکته های مهم نادیده گرفته شده اند و برخی مهم نیستند و باید حذف شوند.
در مرحله ی سازمان دهی، نظم و ترتیب و سلیقه بسیار مهم است و شما می توانید این یادداشت های سازمان دهی شده را شماره گذاری یا موضوع بندی کنید.
2-تکرار آموخته ها: تکرار، اصل شناخته شده ی حافظه است. تکرار، یکی از عوامل بسیار مهم و نیرومند در عمل یادگیری و یادسپاریِ آموخته ها به شمار می رود. برای آموختن و نگه داری آموخته ها باید تکرار را در فاصله های زمانی مناسب و متعدد، انجام داد. تکرار باید فعالانه باشد و بدون مراجعه به متن کتاب و تلاش در یادآوری مطالب صورت گیرد.
3-مُرور: مرور، دوباره خواندن و با تفصیل بیشتر خواندنِ تمام نکته هایی است که در مدت یک هفته، درباره ی یک درس مطالعه و یاد گرفته شده. اگر از روش مطالعه ی کاربردی استفاده می کنید، خواندن دوباره ی الگوی یادآوری(درخت حافظه ی) سازمان یافته ی هر درس، مهم است. تعاریف و خلاصه ی مطالب را خوب مطالعه نمایید. نکته های کامل درک نشده یا به کلی فراموش شده را بیشتر بخوانید. مرور درس ها باعث درک بهتر درس ها، فراموشی دیرتر یادگرفته ها، آمادگی بیشتر و پیوسته برای آزمون ها و امتحان ها هرچند غیرمترقبه، ارتباط دادن مطالب به یک دیگر و توانایی بیشتر برای جذب اطلاعات و به کاربردن آنها می گردد(نگاه کنید به: آماده شدن برای امتحان ص 40).
4-طرح پرسش: پس از خواندن یک مطلب از خود بپرسید که: الف) تا چه میزان به هدف هایی که برای مطالعه ی آن مطلب یا کتاب در نظر داشتید، دست یافته اید؟ آیا انتظارتان برآورده شده است؟ ب) آیا نکته های اصلی و فرعی موضوع را درک کرده اید؟ ج) چه نظرات و عقایدی در نوشته مطرح شده است؟ برای اثبات آنها چگونه استدلال شده است؟
5- مباحثه: با دوستان و همکلاسی های خود درباره ی موضوع مشترکی بحث کنید و برداشت های خودتان را به آنها بگویید و از برداشت های آنها استفاده ببرید. مباحثه های علمی باعث می شود به نکته هایی برخورد کنید که تاکنون به آنها توجهی نداشته اید. همچنین، مباحثه باعث تکرار مطالبِ مطالعه شده و یادسپاری بهتر آنها می گردد. با مباحثه می آموزید که چگونه مطالب را به دیگران منتقل کنید و چگونگی سخن گفتن مؤثر را می آموزید.

تقویت حافظه
چقدر پیش آمده که درسی را خوانده اید و پس از پایان، دریافته اید که چیز زیادی از آن به خاطر نمی آورید؟ به خاطر- آوردن چیزی که خوانده اید، به ویژه اگر مشکل باشد، ممکن است سخت باشد. مغز باید مشغول فکر کردن شود، از خود پرسش کند، بین کارها و اطلاعات گوناگون تداعی کند و اطلاعاتی را که دریافت کرده اید تجزیه و تحلیل نماید و در آخر به آنچه می خواهید دست یابید. این کاری بسیار پیچیده و دشوار است.

انواع حافظه
به طور معمولی، حافظه را به چهار نوع تقسیم می کنند: 1- حسی 2- کوتاه مدت 3- میان مدت و4- بلند مدت.
حافظه ی حسی. به معنی توانایی حفظ تکانه های حسی در نواحی حسیِ مغز، برای مدت زمان کوتاهی، به دنبال یک تجربه ی حسی است. در طی این مدت، اطلاعات حسی را نمی توان برای تنظیم بیشتر و انتخاب نکات مهم آن، موردِ- استفاده قرار داد. گنجایش حافظه ی حسی نامحدود است و نسخه ی دقیقی از اطلاعات حسی ذخیره می شود. مدت زمان ذخیره ی اطلاعات حسی، بسیار کوتاه و تا حد چند ثانیه است.
هنگامی که اطلاعات محرکی وارد حافظه ی حسی می شود، اگر مورد توجه یا دقت قرار گیرد، این اطلاعات به حافظه ی کوتاه مدت انتقال می یابد.
حافظه ی کوتاه مدت. به معنی به خاطر سپاری چند کلمه، عدد، حروف الفبا یا دیگر اطلاعات برای چند ثانیه، چند دقیقه یا ساعت است. گنجایش حافظه ی کوتاه مدت بسیار محدود است و به طور معمولی به 27 جزء خبری محدود -می شود. برخی از افراد 5 جزء خبری و برخی دیگر 9 جزء خبری را در حافظه ی کوتاه مدت خود حفظ می کنند. برای نمونه، “ح،ا،ف،ظ،ه،ی، ب،ل،ن،د، م،د،ت” 13 حرف می باشد و از گنجایش حافظه ی کوتاه مدت ما بیرون است و ما با یک بار خواندن آن را یاد نخواهیم گرفت. ولی می توانیم با توجه به آموخته های قبلی و با استفاده از حافظه ی بلند مدت، آن حرف ها را به شکل“حافظه ی بلند مدت” درآورده و به آسانی حفظ کرد. با این روش، که می توان به آن روش دسته بندی- کردن گفت، گنجایش حافظه ی کوتاه مدت نیز افزایش می یابد.
برای نگه داری اطلاعات در حافظه ی کوتاه مدت، باید توجه فرد روی آن اطلاعات متمرکز شود، و چون تمرکز حواس کاری اختیاری و انتخاب است، تنها آنچه در تمرکز انتخاب می شود، در حافظه ی کوتاه مدت نگهداری می گردد و در بازیابی بعدی، به یاد آورده خواهد شد.
در حافظه ی کوتاه مدت، اطلاعات به صورت رمز در می آیند و ذخیره می شوند. این رمزها دیداری، شنیداری یا معنایی هستند. رمز دیداری، بر نوع تصویر ذهنی از محرک(تداعی بین آن محرک و دیگر محرک ها) دلالت دارد. رمز شنیداری. یعنی مرور یا تمرین و تکرار ذهنی مطالب ذخیره شده در حافظه می باشد و از دیگر رمزها غالب تر است.
حافظه ی میان مدت. اطلاعات در آن به مدت چند دقیقه تا چند روز یا چند هفته ذخیره می شود و فراموش کردن اطلاعات، آسان و یادآوری شان گاهی مشکل می باشد و جستجوی آنها زمانِ به نسبت طولانی می برد.
حافظه ی بلند مدت. که به آن حافظه ی ثابت یا دائمی هم می گویند و انبار اطلاعات در ذهن می باشد و می توان در زمان های آینده ی نزدیک یا دور، آن اطلاعات را به یادآورد و در دسترس قرار داد. سرعت به یادآوردن این حافظه سریع است.

روش های یادیاری و تقویت حافظه
1- روش مکانی 2- روش گره زنی 3- روش کمک گیری از قافیه، حروف اول، جمله یا داستان 4- روش تصویر ذهنی صفحه 5- روش بند به بند 6- روش استفاده از برگه های دارای نکته های مهم؛

1-روش مکانی: برای استفاده از این روش پنج نکته را باید در نظر داشت:
الف) فرد باید خیابان، اتاق یا ساختمانی آشنا را که به تعداد اقلام مورد نظر جاهای مشخص داشته باشد، انتخاب کند.
ب) سپس، باید این جاها، و در حقیقت، عکس های ذهنی را با ترتیب و ردیفی مشخص به خاطر بسپارد.
ج) آنگاه باید تصویری روشن و قابل لمس از هریک از مواردی که باید به خاطر بسپارد، بسازد.
د)سپس، باید هریک از این اقلام یا موارد را در ذهن خود، به شکلی روشن و ملموس و با رعایت ترتیب، با یکی از آن عکس های ذهنی، که نشان دهنده ی جاهایی مشخص اند، مرتبط کند. بعدها این مکان ها، با همین ترتیب، برای به خاطر سپردن اقلام و مواردی دیگر بارها و بارها به کار خواهد رفت.
ه)سرانجام، شخص در این خیابان، ساختمان یا اتاقِ ذهنی به قدم زدن می پردازد و هریک از اقلام مورد نظر را در جایِ خود می خواند.
برای نمونه، کلاسی را در نظر بگیرید که هنگام وارد شدن به آن، به ترتیب دارای این چیزها است: تخته سیاه، صندلی معلم، میز معلم و پنجره. فرض کنید می خواهید رده بندی گیاهان را به ترتیب از گیاهان ابتدایی به گیاهان پیشرفته به خاطر بسپارید. گیاهان به ترتیب چنین هستند: خزگیان، نهان زادان آوندی، بازدانگان و نهان دانگان. در ذهن خود خزگیان را چسبیده به تخته سیاه، نهان زادان آوندی را روی صندلی معلم، بازدانگان را روی میز معلم و نهان دانگان را روی پنجره در نظر بگیرید. شما با ورود به کلاس انتزاعی(خیالی) در ذهن خود، با توجه به ترتیب چیزهای درون کلاس، گیاهان را از ابتدایی به پیشرفته، به یاد خواهید آورد.
2-روش گره زنی: در این روش مواردی را که باید به یاد سپرد به موارد یا اقلام ترتیب داری که از پیش در ذهن جایگزین شده، گره زده می شود. آیا یک جای شلوغ شما را به یاد کندوی زنبور نمی اندازد؟ آیا هنگام نگاه کردن به هدیه- ای، یاد دوست یا کسی که آن را هدیه کرده نمی افتید؟ یا ریسمان سیاه و سفید، مار گزیده را به یاد مار؟ شاید گره زدن نخی به انگشتان دست برای یادآوری یک موضوع را دیده باشید.
3- روش استفاده از قافیه، حروف اول، جمله یا داستان: استفاده از شعر، عبارت یا داستان سازی، به ویژه وقتی خود فرد این کار را کرده باشد، در به خاطر سپردن موارد جدید تأثیر مشخص و زیادی دارد. برای نمونه، دانش آموزی فرمول زیر را که مربوط به فرکانس صوت است، برای حفظ کردن، با جمله ی ساختگی خود به یاد سپرد.

این جمله ساختگی چنین است: ناکس(N)، کریم(K)، دولاشد(L2)، رفت زیر پله(رادیکال)، فرهاد(F) را مشت(حرف مو در لاتین)زد: ناکس کریم دولاشد رفت زیر پله فرهاد را مشت زد.
با استفاده از حرف های اول هر کلمه، رده بندی گیاهان، آورده شده در مثال روش مکانی، چنین می شود:خن بن.
با شعر:
خزه ها ابتدایی در گیاهان نهان زادان پس از آنان نمایان
نمایان دانه بین در باز دانه نهان دانه، نهان است آن دانه
در این روش، مطلب مورد نظر به شکلی شخصی و خصوصی سازمان بندی شده و برای آن معنایی شخصی و قابلِ لمس در نظر گرفته می شود. با استفاده از واژه های ملموس، سرعت یادگیری افزایش می یابد.
4 - روش تصویر ذهنی صفحه: در مؤثر بودن آن تردید است، ولی روشی جالب می باشد. شاید شما، تاکنون برایتان پیش آمده باشد که: می دانید فلان مطلب، در فلان صفحه و در پایین، وسط یا بالای صفحه قرار دارد؛ ولی خود مطلب را به -یاد نمی آورید. برخی می کوشند برای به خاطر آوردن آنچه خوانده اند، به هنگام مطالعه، با دیدن دقیق جای مطلب های یک کتاب، آن ها را به ذهن بسپارند. گاهی وقت ها، با کشیدن خط در زیر مطالب مهم، این کار انجام می شود.
5-روش بند به بند(پاراگراف به پاراگراف): روشی جالب و مهم است و نتیجه های خوبی به دنبال دارد که شامل مراحل زیر می باشد:
الف) در اتاق آرام، پشت میز خود یا جایی مناسب و راحت بنشینید. پاهای خود را راحت روی زمین قرار دهید. کتاب را باز کنید، نخستین صفحه ای را که می خواهید بخوانید، بیاورید. چند برگ تمیز برای یادداشت و دو سه مداد تراشیده یا خودکار در کنار دست تان بگذارید.
ب) عنوان فصل و عنوان نخستِ پس از آن را، اگر وجود داشته باشد، یادداشت کنید.
ج) نخستین بند(پراگراف) را بخوانید، سپس دست از خواندن بردارید.
د) با دقت به آنچه خوانده اید بیاندیشید و در کلمه هایی هرچه کمتر و ساده تر به زبان خودتان، آن را خلاصه کنید و یادداشت نمایید. این خلاصه می تواند حتی چهار یا پنج کلمه و بدون جمله بندی باشد.
ه)با همین روش به کار ادامه دهید و بندها را یکی یکی به زبان خود خلاصه کنید. عنوان های فرعی فصل را در لابلای خلاصه های خود در جای مناسب بنویسید.
و)مواظب باشید زیاد ننویسید و خلاصه با خود بند(پراگراف) برابر نشود و رونویسی کامل آن نباشد.
فایده ی این روش هنگامی آشکار می شود که بخواهید برای امتحان آماده شوید. اگر درس ها را خوب خلاصه کرده- باشید، مرور سریع درس ها شما را از خواندن تمام مطالب کتاب و درس ها معاف می کند و از هدر رفتن وقت جلوگیری می شود. یادآوری مطالب نیز بهتر صورت می گیرد.
6-روش استفاده از برگه(فلاش کارت) برای نکته های مهم: این روش با روش بند به بند مربوط است و می تواند به جای آن به کار رود. این روش نتیجه ی بسیار مطلوبی دارد و در بیشتر موارد توصیه می شود.
برای به کاربردن این روش، به برگه هایی به اندازه ی 7/12*62/7 سانتی متر، یا هر اندازه دلخواه دیگر که بزرگ نباشد، نیاز است. بر یک روی برگه نکته ی مهم و شماره ی صفحه ی کتاب، یا اگر نکته های مهم صحبت معلم است، نام درس و تاریخ آن را بنویسید. سپس، بر روی دیگر(پشت) برگه، تعریفی به زبان خودتان از نکته ی نوشته شده بر روی برگه، بنویسید.
می توان به همین روش، در هنگام خواندن، پرسش هایی را برای خود طرح کنید یا پرسش هایی را که در کتاب آمده یا معلم می پرسد، روی برگه نوشته و در پشت برگه، جواب پرسش ها را به ترتیب بنویسید. تلاش کنید که بدون نگاه کردن به جواب ها، به پرسش های روی برگه جواب دهید.
به طور خلاصه، شیوه های تقویت حافظه چنین است:
1- رعایت شرایط مطالعه
2- افزایش فعالیت حافظه: به کارگیری بیشتر حافظه با افزایش داد و ستد اطلاعات
3- دقت در استخراج داده ها
4- تمرکز حواس در هنگام مطالعه ی متن
5- درک و فهم مطالب
6-برجسته سازی و طبقه بندی اطلاعات برای ذخیره سازی
7- نظم در ذخیره ی اطلاعات
8- یادداشت برداری: طرح شبکه ای داده ها(مانند درخت حافظه)
9- ارتباط و تداعی میان داده ها
10- مرور فاصله دار داده های ذخیره شده(نگاه کنید به: آماده شدن برای امتحان ص 40).
11- یادآوری و بازیابی اطلاعات

/ 0 نظر / 11 بازدید